Katalog zbiór z Polskiej Biblioteki w Los Angeles dostępny online!
Biblioteka Millenium w Los Angeles to jedyna polska biblioteka na zachodnim wybrzeżu Stanów Zjednoczonych, znajdująca się na terenie polskiej parafii Matki Boskiej Jasnogórskiej. W 2022 roku rozpoczęto w niej prace nad wdrożeniem systemu MAK+, służącego do stworzenia elektronicznego katalogu zbiorów bibliotecznych. Umożliwia on czytelnikom łatwy dostęp do informacji o zbiorach i ułatwia pracę bibliotekarzom. To przełomowy krok w historii tej instytucji, która od dziesięcioleci kolekcjonuje, zabezpiecza i udostępnia polskie dziedzictwo literackie, gromadzone przez emigrację polską w Kalifornii.
MAK+ (MakPlus) to elektroniczny, zintegrowany system biblioteczny stworzony i rozwijany przez Instytut Książki w Krakowie. Umożliwia on m.in. tworzenie katalogu online, prowadzenie bazy użytkowników, rejestrowanie wypożyczeń, a także generowanie statystyk bibliotecznych. System MAK+ jest używany w 2 781 bibliotekach publicznych w Polsce – w tym w 1 146 bibliotekach głównych i 1 635 filiach – co stanowi ponad jedną trzecią wszystkich tego typu instytucji w kraju. Dzięki platformie internetowej szukamksiążki.pl czytelnicy mogą przeszukiwać katalogi online z dowolnego miejsca na świecie oraz dokonywać rezerwacji wybranych przez siebie książek. Członkostwo w jednej bibliotece pozwala na korzystanie z wszystkich bibliotek używających systemu MAK+.
„Głównym celem wdrożenia elektronicznego katalogu on-line w Bibliotece Millennium w Los Angeles jest chęć dostosowania biblioteki do oczekiwań współczesnego czytelnika” – mówi kierownik projektu, Leszek Pawlik. Współcześnie, gdy większość informacji dostępna jest online, brak takiego katalogu wykluczał znaczną część potencjalnych użytkowników, zwłaszcza młodzież, do której nasza biblioteka szczególnie chce dotrzeć i zachęcić do czytania.
Projekt wdrażania katalogu jest niezwykle pracochłonny, podkreśla Leszek Pawlik. Polega na zalogowaniu do systemu MAK+, zdjęciu książki z półki i odnalezieniu jej w katalogu centralnym. Najlepszym parametrem wyszukiwania jest numer ISBN (International Standard Book Number), czyli międzynarodowy znormalizowany numer książki. Niestety większość księgozbioru biblioteki pochodzi z okresu, kiedy ten kod nie był w powszechnym użyciu. ISBN nadawany jest w Polsce od 1979 roku, ale powszechne używanie tego numeru w opisie bibliograficznym usankcjonowano dopiero w 1982 roku. Dla książek wydanych przed tym rokiem – a księgozbiór Biblioteki Millennium w ogromnej większości pochodzi sprzed 1982 – głównymi parametrami wyszukiwania w systemie są autor i tytuł, zaznacza Pawlik. Wiele, zwłaszcza tych najpopularniejszych książek, ukazywało się w różnych wydawnictwach i doczekało się wielu wznowień.
Osoba wyszukująca książkę w katalogu centralnym musi więc odnaleźć nie tylko autora i tytuł, ale dokonać pozytywnej identyfikacji, na podstawie pozostałych danych, do których zalicza się: rok wydania, firma wydawnicza oraz liczba stron wybranej pozycji. Dopiero wówczas można uznać, że książka w naszej bibliotece została odnaleziona w katalogu centralnym MAK+. Niekiedy jednak, katalog centralny nie posiada opisu zgodnego z naszą książką, kontynuuje kierownik projektu. W takiej sytuacji system MAK+ umożliwia przeszukiwanie zintegrowanego katalogu innych polskich bibliotek, tzw. KaRo (Katalog Rozproszony Bibliotek Polskich). Po znalezieniu pozycji w KaRo następuje pobranie specyfikacji książki w formacie MARC21, zaimportowanie jej do MAK+, poprawienie opisu, aby ten odpowiadał standardowi MAK+ i dodanie go do katalogu centralnego. System MAK+ umożliwia również ściągnięcie opisu książki poprzez tzw. format Z39.50, dzięki któremu można pobrać dane z bibliotek na całym świecie. Łatwo sobie wyobrazić jak niezwykle pracochłonne jest to zajęcie, dodaje Pawlik.
Po odnalezieniu książki w katalogu centralnym (lub uzupełnieniu katalogu centralnego z KaRo lub Z39.50) pobierany jest opis książki i po dodaniu kilku niezbędnych parametrów jak dział biblioteki (sygnatura), sposób nabycia i cena, książka jest dodawana do katalogu lokalnego Biblioteki Millennium. Pozostaje już tylko wydrukować wygenerowany przez system kod kreskowy i nakleić go na książkę, a następnie umieścić znak (kolorową kropkę) odpowiadający działowi biblioteki. Tak przygotowaną pozycję należy odłożyć na półkę we właściwe miejsce, w porządku alfabetycznym. Czynność tą należy powtórzyć 20 tysięcy razy, gdyż tyle mniej więcej wynosi liczebność księgozbioru Biblioteki Millennium. Nie jest zatem trudne do zrozumienia, że praca nad katalogowaniem księgozbioru do tej pory postępowała powoli, zauważa Pawlik. Przez 3 lata udało się zakatalogować ok. 5 tysięcy pozycji, czyli 25% księgozbioru. Biblioteka nie posiada etatowych pracowników, całą pracę wykonują wolontariusze – miłośnicy książek mieszkający w Los Angeles.
Dopiero w 2025 roku sytuacja uległa znacznej poprawie. Najpierw powstała tak zwana „grupa piątkowa”, składająca się z 5 osób, które zadeklarowały chęć pracy nad elektronicznym katalogiem, aż do zakończenia wprowadzenia całego księgozbioru biblioteki. Do tej grupy dołączyły kolejne osoby i obecnie ekipa ta systematycznie pracująca nad katalogiem składa się z 8 osób. Udało się również zainteresować pracą w bibliotece polską młodzież przebywającą na wakacjach w Los Angeles. Trzy przedstawicielki tej młodzieży (jedna ze szkoły średniej, jedna z uczelni medycznej i jedna ze studiów doktoranckich) doskonale opanowały technikę wprowadzania nowych pozycji do katalogu i pomogły przyspieszyć prace nad tym projektem.
Zasadniczą zmianę w pracy nad katalogiem przyniosło uzyskanie grantu ze środków senackich w konkursie Senat-Polonia 2025 dzięki współpracy ze Światowym Stowarzyszeniem Republika Polonia. Przyznane fundusze praktycznie gwarantują zakończenie pracy nad katalogiem do końca 2025 roku, oczywiście pod warunkiem dostępności systemu MAK+ – wyjaśnia Leszek Pawlik.
Niestety, różnica czasu pomiędzy Polską a Los Angeles utrudnia komunikację z obsługą systemu w Polsce. Mamy jednak nadzieję, że niezwykłe zaangażowanie i poświęcenie katalogującej grupy i ich niezłomna chęć zakończenia pracy w 2025 roku doprowadzi do sukcesu, czyli udostepnienia elektronicznego katalogu biblioteki dla czytelników, podsumowuje kierownik projektu.
Biblioteka Millenium w Los Angeles posiada już w systemie blisko połowę pozycji książkowych, podzielonych na następujące działy tematyczne: beletrystyka, wspomnienia i biografie, sensacje, kryminały, romanse, klasyka i nobliści, historia, poezje, kryminały, historia i teraźniejszość Polonii amerykańskiej, ze szczególnym uwzględnieniem Polaków zamieszkujących w Południowej Kalifornii, polityka, filozofia, książki dziecięce i młodzieżowe, literatura po angielsku o tematyce polskiej – (tłumaczenia polskich autorów), dział religijny, judaika, przewodniki, słowniki, encyklopedie, antologie, poradniki, muzyka, kino oraz teatr.
Szczególną wartość biblioteki stanowią archiwalne wydania z XIX wieku, które są świadectwem historii polskiej emigracji w USA. W zbiorach można odnaleźć m.in. publikacje polonijne sprzed ponad stu lat, a także egzemplarze opatrzone stemplami dawnych bibliotek, takich jak Biblioteka Polskich Robotników w Los Angeles z lat 20. XX wieku. Książki te opowiadają historię Polonii – wiele z nich zostało podarowanych przez emigrantów, którzy przez dziesięciolecia przywozili je zza oceanu.
Dyrektor biblioteki, Henryka Łazarz, związana jest z placówką od 2006 roku. Początkowo Polska Macierz Szkolna zwróciła się do ówczesnego zarządu biblioteki z prośbą o możliwość wykorzystania jednego z jej pomieszczeń na potrzeby szkolne. Wkrótce szkoła przejęła pieczę nad biblioteką. Placówka przeszła trudny okres – w latach 2016–2017 była zamknięta, a w 2018 roku przeniesiono ją z czterech pomieszczeń do jednego. Mimo to, jak zaznacza Henryka Łazarz, wśród społeczników i pasjonatów czytelnictwa od dawna istniała idea wprowadzenia elektronicznego katalogu, ale dzięki determinacji i wsparciu społeczności udało się rozpocząć realizację tego planu, otwierając nowy rozdział w historii biblioteki.
Podczas katalogowania księgozbioru, wśród starych tomów można odnaleźć m.in. Syzyfowe prace Stefana Żeromskiego z 1910 roku, Pana Wołodyjowskiego Henryka Sienkiewicza z 1912 roku, Potop Henryka Sienkiewicza wydany przez Antoniego Alfreda Paryskiego w Ohio w pierwszych latach XX wieku czy Utwory poetyckie z autografem noblisty Czesława Miłosza oraz odręczną adnotacją dotyczącą wieczoru autorskiego z pisarzem, który odbył się 6 października 1984 roku w Los Angeles. Wszystkie archiwalne książki przechowywane są w bibliotecznym archiwum, a korzystanie z nich jest możliwe jedynie na miejscu w czytelni.
Sporą część czytelników biblioteki stanowią dzieci i młodzież polonijna, uczęszczająca w soboty na zajęcia do polskiej szkoły, gdzie mogą wypożyczyć m.in. wymagane lektury szkolne oraz inne książki w języku polskim. Warto również wspomnieć, że w bibliotece jest organizowany szereg wydarzeń o charakterze dydaktycznym i kulturalnym. W 2024 roku miała miejsce konferencja historyczna, upamiętniająca 80 rocznicę wybuchu powstania warszawskiego, w której uczestniczyli: prof. Wiesław Wysocki z UKSW, prof. Andrzej Targowski z Los Angeles, dr Maria Szonert-Binienda oraz Wiesław Gołębiewski. Poza tym w Bibliotece Millenium zorganizowano podsumowanie corocznego konkursu na esej historyczny, którego inicjatorem jest Instytut Polonia. Od 2022 roku polska biblioteka dołączyła do akcji wspólnego czytania wybranej lektury „Narodowe Czytanie”, przy współpracy z Konsulatem Generalnym RP w Los Angeles i pod patronatem honorowym Kancelarii Prezydenta RP.
Wdrożenie systemu MAK+ w Bibliotece Millenium to nie tylko usprawnienie pracy i poprawa dostępności zbiorów, ale także krok w stronę zachowania dziedzictwa polskiej kultury w formie cyfrowej. To inwestycja w pamięć i tożsamość Polonii, która od pokoleń pielęgnuje język i tradycję na emigracji. Dzięki cyfryzacji zasobów bezcenne książki, dokumenty i pamiątki literackie staną się dostępne dla badaczy, pasjonatów i czytelników mieszkających na co dzień w Południowej Kalifornii i odwiedzających Stany Zjednoczone. Projekt ten pokazuje, że ta jedyna biblioteka polonijna na zachodnim wybrzeżu USA, oparta na pracy wolontariuszy rozwija się i tworzy przestrzeń, w której polska literatura, historia i kultura pozostają żywe dla obecnych i przyszłych pokoleń.
Małgorzata Jaroszek
